Danielle Swart: “Meer vrijheid en zeggenschap over hoe je waardig oud wilt worden!”

Het Jo Visser fonds, voorheen Vereniging Het Zonnehuis, zet zich al bijna 100 jaar in voor waardige zorg voor kwetsbare oudere mensen die permanent afhankelijk zijn van intensieve zorg. Samen met partner Leyden Academy werkt het fonds aan het verbeteren van onderwijs voor (toekomstige) zorgprofessionals, het verbeteren van de beeldvorming van de ouderenzorg en het toepassen van wetenschappelijk onderzoek. Hoe doen ze dat? Aan het woord: Danielle Swart, manager van het Jo Visser fonds.

Waarden als solidariteit, zingeving en gemeenschapsvorming zijn leidend voor het Jo Visser fonds. Waar uit dat zich in?
“Deze waarden komen voort uit het gedachtegoed van oprichtster Jo Visser. Zij zorgde via een correspondentiekring voor geestelijke steun en organiseerde de eerste opleiding tot ziekenverzorgster. In 1921 richtte zij samen met lotgenoten van de Bond voor Zieken de vereniging Het Zonnehuis op, met als doel een eigen tehuis voor langdurig zieken. Uiteindelijk zijn dit zes Zonnehuizen geworden die konden worden opgezet dankzij collectes, donaties en de inzet van vele vrijwilligers in regionale afdelingen. Deze waarden zijn nog steeds actueel in de samenwerking met onze partner Leyden Academy. Via beter onderwijs en een positievere beeldvorming over (het werken in de) ouderen(zorg) kun je de kwaliteit van leven in de verpleeghuizen verbeteren. Ook het stimuleren van waardevolle ontmoetingen tussen generaties onder het motto ‘vaardig jong, waardig oud’ hieraan bij. Je kunt hierbij denken aan de regionale inspiratie- en kennisdagen Levensles met jonge en oudere rolmodellen, het initiatief HuidHonger waarbij dans en beweging leiden tot nieuwe vormen van communicatie, de serie Generaties over de grens waarin we voorbeelden verzamelden van hoe jong en oud samen wonen, leven en beleven, de Dementie verhalenbank waar jongeren verhalen ophalen bij mensen met dementie die nog thuis wonen, en ga zo maar door.”

Een ander mooi voorbeeld is ‘Liefdevolle zorg in de praktijk’. Kun je daar wat meer over vertellen?
“Gelukkig is er in de ouderenzorg momenteel een omslag gaande naar meer persoonsgerichte zorg, met daarbij ruimte en aandacht voor de persoonlijke wensen en verlangens van bewoners. Met steun van het Jo Visser fonds is een videoreeks gemaakt met een gratis digitale leerlijn voor zorgmedewerkers. Op basis van de positieve feedback hierop is onlangs een mini doe-cursus* ontwikkeld met vijf wekelijkse e-mailnieuwsbrieven die zorg- en welzijnsmedewerkers inspiratie, verdieping en praktische handvatten bieden voor leefplezier en liefdevolle zorg. Onderwerpen als het leren kennen van de bewoner, het delen van ervaringen en het omgaan met dilemma’s zullen hierbij aan bod komen.”

Wat vind jij van de huidige beeldvorming over ouderen? En hoe zouden we het gemeenschappelijke beeld positiever kunnen kleuren?
“Ik denk dat elke levensfase een eigen beeld heeft over ouder worden. Jongeren kunnen niet wachten tot ze oud genoeg zijn om zelfstandig keuzes te kunnen maken. Terwijl ouderen steeds meer los moeten laten en afhankelijk worden van anderen. De huidige generatie ouderen kan terugkijken op een economisch welvarende maatschappij die zij zelf mede hebben opgebouwd. Alleen is het lastig om hier op hoge leeftijd nog een zichtbare rol te spelen. Onze verzorgingsstaat is zodanig ingericht, dat ouderen niet meer echt nodig zijn na hun werkzame leven. Alhoewel, als je kijkt hoeveel opa’s en oma’s als opvang voor hun kleinkinderen fungeren!”

Sinds 2012 reiken jullie jaarlijks de Jo Visser award uit aan iemand die het gedachtegoed van Jo Visser belichaamt. Deze persoon is dan een jaar lang ambassadeur voor Waardige zorg en krijgt een geldprijs om een project verder te helpen. Aan wat voor soort projecten moeten we dan denken?
“De ambassadeurs en voorbeeldprojecten van de afgelopen jaren komen uit de wetenschap en het onderwijs, maar ook uit de kunst- en welzijnssector. Allemaal inspirerende voorbeelden die laten zien hoe jong en oud samen waardig oud kunnen worden. Zo werd de Jo Visser award 2019 uitgereikt aan Machteld van der Meij, programmaleider bij de Gruitpoort, voor het project Jonge Rotten. Jonge Rotten brengt werelden bij elkaar zodat mensen van verschillende generaties van elkaar kunnen leren en wat voor elkaar kunnen betekenen. Een mooi voorbeeld zijn de Slowdates, waarbij mensen met elkaar in gesprek gaan. De opzet van de bijeenkomsten is informeel, biedt ruimte voor creatieve invullingen, heeft diepgang waar nodig en luchtigheid waar gewenst. Op 23 november a.s. reiken we de Jo Visser award 2020 uit. Ken je een bijzonder initiatief dat jong en oud verbindt? Laat het mij vooral weten.

Een laatste, wat meer persoonlijke vraag. Als je zelf je ‘oude dag’ mag invullen, hoe zou die eruit zien?
“Ik hoor bij de generatie X, die is opgegroeid in een tijdvak waarin sprake was van economisch verval en jeugdwerkeloosheid. Kenmerkend voor deze generatie is de praktische insteek, zelfredzaamheid en no-nonsens mentaliteit. Door een goede opleiding heb ik een fulltime baan die zorgt voor financiële zelfstandigheid. Door mijn pensioen spaar ik voor mijn ‘oude dag’ en kan ik nadenken of ik straks wil doorwerken of minder wil werken met meer aandacht voor mijn vrijwilligerswerk. Mijn man en ik hebben geen kinderen, dus wij denken nu al na over onze toekomstige woonwensen. Graag in de buurt van ons sociale netwerk en wie weet met gelijkgestemden in een gezamenlijke woonvorm. Wel met een tuin of iets met dieren! Meer klantgerichtheid in de zorg zou ik erg waarderen. Maar ook tijdig het gesprek aangaan over hoe je laatste levensfase eruit ziet en dat je hier zelf een stem in hebt. Ik hoop dat toekomstige generaties zorgprofessionals hierin beter worden opgeleid. Meer individuele vrijheid en zeggenschap over hoe je waardig oud wilt worden!”

*De gratis mini doe-cursus is op 7 oktober jl. van start gegaan. Maar natuurlijk kunt u zich nog steeds aanmelden!

Meer variatie in wonen en zorg bij Expeditie Begonia

Meer variatie in wonen en zorg bij Expeditie Begonia

Op woensdag 10 oktober jl. organiseerde het Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg (KCWZ) de vierde editie van het congres ‘Expeditie Begonia’. In de Rijtuigenloods in Amersfoort konden de zevenhonderd deelnemers woonvariaties ontdekken vanuit heel Nederland, met dit keer de nadruk op het versterken van sociale netwerken. Hoe kunnen woonvormen bijdragen aan sociale cohesie en een inclusieve samenleving? U vindt hier een sfeerverslag van het congres.

Tijdens Expeditie Begonia is ook een uitstapje gemaakt over onze landsgrenzen. Leyden Academy, KCWZ en het Jo Visser fonds presenteerden er de nieuwe publicatie Generaties over de grens, een bundeling inspirerende initiatieven met als doel jongeren en ouderen te verbinden. Variërend van woonprojecten uit Finland en de Verenigde Staten tot onderwijsinitiatieven uit India en Japan. De publicatie was het vertrekpunt voor twee goedbezochte rondetafelgesprekken onder leiding van Marieke van der Waal, waarin de expeditieleden ervaringen uitwisselden en in discussie gingen over de succesvoorwaarden voor intergenerationele projecten.

Generaties over de grens: jong en oud wonen, leven en beleven samen

Generaties over de grens: jong en oud wonen, leven en beleven samen

Er zijn in Nederland talloze voorbeelden van projecten waarin jongeren en ouderen samen wonen, met elkaar activiteiten ondernemen en elkaar helpen. Maar hoe zit dat eigenlijk in het buitenland? Samen met het Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg en het Jo Visser fonds gingen we op zoek naar inspirerende intergenerationele initiatieven. In de publicatie ‘Generaties over de grens’ hebben we projecten verzameld van over de hele wereld: van Singapore tot Zuid-Afrika, van Australië tot België. De publicatie is op 10 oktober 2018 gepresenteerd op het congres Expeditie Begonia in Amersfoort.

Samen wonen, samen leven, samen beleven
In de eerdere gezamenlijke publicaties Generaties huizen samen (2016) en Generaties (net)werken samen (2017) bundelden we veelbelovende Nederlandse initiatieven waarin jong en oud van betekenis zijn voor elkaar. We concludeerden dat zij elkaar veel te bieden hebben en dat de wederzijdse beeldvorming kan verbeteren als sprake is van langdurig, gelijkwaardig en wederkerig contact. Veel van deze Nederlandse projecten blijken in vergelijkbare vorm ook in het buitenland te bestaan. Niet zo vreemd, want ook de uitdagingen zijn er vergelijkbaar. Zo wonen in veel steden veel ouderen alleen, terwijl er grote behoefte is aan studentenhuisvesting. Waar in Nederland stichting SOlink studenten bij senioren huisvestte, zien we dit idee ook terug in België, Duitsland, Zwitserland en Spanje. Er zijn ook initiatieven die flink verschillen van wat we in Nederland doen, zoals projecten gericht op het behoud van tradities en gebruiken in India en Maleisië. In ‘Generaties over de grens’ bekijken we hoe jong en oud over de hele wereld samen wonen, samen leven en samen beleven.

U kunt de publicatie hier doorbladeren. U kunt ook de pdf downloaden.

Neem voor meer informatie contact op met Marieke van der Waal.

Zomervisite, jong ontmoet oud

Zomervisite, jong ontmoet oud

Als er al behoefte was om jong en oud in contact te brengen door iets gezelligs met elkaar te ondernemen dan is nu wel het moment. Met Zomervisite willen Leyden Academy en het Jo Visser fonds voor wat lichtpuntjes zorgen. We nodigen dan ook graag 16- tot 25-jarigen uit om in juli en augustus samen met een bewoner van een zorgorganisatie iets gezelligs te ondernemen.

Meer ouderen, minder verzorgenden
Meer studenten kiezen voor een opleiding in de zorg. Helaas kiest minder dan 5 procent van de studenten uiteindelijk voor een baan in de ouderenzorg. En met het groeiende aantal ouderen is dat zorgwekkend. In Nederland wonen ongeveer 110.000 mensen in een verpleeghuis, en in 2025 zullen dat er naar verwachting ruim 140.000 zijn. En dat terwijl er nu al ruim 10.000 vacatures in deze sector onvervuld zijn. Om dit nijpende tekort aan goed opgeleid personeel de komende jaren op te lossen, is het van groot belang om de beeldvorming over ouderenzorg positiever te kleuren.

Zinvolle en leuke ontmoetingen in de ouderenzorg
Hoe verleid je jonge mensen tot een loopbaan in de ouderenzorg? De sleutel ligt in ontmoetingen tussen jong en oud: door persoonlijk contact ontstaat waardering en kunnen beelden worden bijgesteld. Daarom brengen Leyden Academy en het Jo Visser fonds middels Zomervisite jongeren op een laagdrempelige manier in contact met ouderen en hun woon- en leefwereld. De bedoeling is het contact tussen jong en oud zoveel mogelijk 1-op-1 te laten zijn. Sinds de start van Zomervisite in 2017 hebben ruim honderd 16- tot 25-jarigen samen met ouderen die in een zorgorganisatie wonen iets ondernomen. Zo hebben ze gewandeld, koffie gedronken, een ijsje gegeten, boodschapjes gedaan, spelletjes gespeeld, foto’s bekeken, gefietst op een duofiets en gekletst.

Klein gebaar, groot plezier
Het verbaasde veel deelnemers dat de ouderen vaak zo open zijn en veel over zichzelf en over vroeger vertellen. Wat ze vooral terugkregen van de ouderen was waardering. Ook bezorgde deze ervaring de deelnemers een duidelijker beeld van ouderen en van de zorg eromheen. Een paar deelnemers gaven van te voren al aan dat zij een zorgopleiding gaan doen en in de ouderenzorg willen gaan werken. Voor hen was dit een manier om ook in de praktijk te zien of dit bij hun past. Naar aanleiding van Zomervisite hebben enkele deelnemers zelfs de mogelijkheid van een welzijnscontract aangeboden gekregen.

“Zomervisite was heel verrassend. Ik ging er heen met de gedachte om een steentje bij te dragen, maar ook heb ik een band met de bewoners gekregen. Het was fantastisch om te zien hoe gelukkig ik de ouderen kon maken met iets simpels als een ijsje eten.”
Klik hier voor meer ervaringen van jongeren aan voorgaande Zomervisites.

Beeldvorming van jongeren over ouderen
Aan Zomervisite hebben we in 2018 een onderzoek gekoppeld om inzicht te krijgen in de beeldvorming van jongeren rondom ouderen en de motivatie om met ouderen te werken. De evaluatie richtte zich op de ervaringen van de deelnemers, hun beeldvorming van ouderen en de ouderenzorg, en procesevaluatie van het project zelf. Het onderzoek werd uitgevoerd door middel van kwalitatieve interviews en ondersteunende vragenlijsten. Voorbeelden van vragen: Hoe ervaren ouderen en jongeren het intergenerationele contact? Hoe draagt Zomervisite bij aan een betere beeldvorming over ouderen? In hoeverre motiveert Zomervisite jongeren daadwerkelijk om in de ouderenzorg te gaan werken?

Deelnemende zorgorganisaties
Dit jaar hebben zorglocaties in Amstelveen, Leiden, Naaldwijk en Vlaardingen zich aangemeld. Natuurlijk kunnen andere geïnteresseerde zorgorganisaties zich ook aanmelden. Vol is echter vol.

Samenwerking met stichting JOW!
Dit jaar worden jongeren en ouderen gekoppeld middels een door stichting JOW! ontwikkelde app. Deze app verzorgt reeds dagelijks matches en wordt goed ontvangen. We willen met deze samenwerking nog meer waardevolle, en wie weet blijvende, contacten realiseren.

Ga voor meer informatie of om aan te melden naar de website van Zomervisite of mail stichting JOW!.

 

Goed voorbeeld van zorgdocenten doet zorgstudenten volgen

Goed voorbeeld van zorgdocenten doet zorgstudenten volgen

Al zeven jaar gaan de dames THe onaangekondigd op zorgvisite bij verpleeghuizen en woonzorgcentra. Ze beoordelen de huizen op het ‘thuis voelen’ en kijken ernaar met de blik van: hoe zouden wij dit verpleeghuis voor onze eigen vader of moeder vinden? Op basis van hun ervaringen schrijven ze blogs die verschijnen op de website van Waardigheid en trots. Hieronder de meest recente blog.

Met vijf docenten/stagebegeleiders van ROC ’s Zorg en Welzijn zijn we op zorgvisite gegaan bij twaalf locaties. We zijn op zoek gegaan naar het  thuisgevoel op basis van de THe-ma’s: buitenlucht en naar buiten gaan; vrijheid en vrijheidsgevoel; lekker eten en drinken; uitnodigend wat betreft recreëren, ontspanning, hobby’s; balans in publiek-privé en rust en reuring; informatie, communicatie en bejegening. Wij kijken naar de gewone dingen van het leven. Die blijven gelden, wellicht in andere vorm en mate vanwege de fysieke en mentale gesteldheid, ook als je noodgedwongen moet verhuizen naar een verpleeghuis.

Thuis voelen
Het idee achter het als ‘schoonzus’ meegaan van de zorgdocenten was via hun eigen ervaring het concept Thuis Voelen te introduceren en het gesprek aan te gaan of en in welke mate er voor thuis voelen aandacht is tijdens de opleiding. Te bezien of en hoe de dimensie van het welbevinden een plek in de zorgopleidingen moet krijgen. En hoe de studenten te equiperen daar zelf visie en initiatief op te kunnen laten nemen als ze in de verpleeghuizen komen te werken. Hoe je deze manier van anders kijken een plek kunt geven in het nu toch wel behoorlijk op zorg en technisch handelen en de daarbij horende zorgvuldigheid en het voorkomen van risico’s zorgonderwijs.  We lieten de dames vooraf het hele zorgvisiteproces doen: van het vooraf kiezen van verpleeghuizen om naar toe te gaan en het je inleven in het verhaal van de oom of tante waarvoor we gefingeerd op zoek zijn naar een fijne nieuwe woonplek. Tot en met het opschrijven van de observaties en het maken van het ‘zorgvisite’-verhaal.

Rondetafelgesprek
En wat gaan de zorgdocenten er nu mee doen? Leyden Academy organiseerde daarvoor een rondetafelgesprek. We kregen terug dat de docenten vooral inzicht, handvatten en motivatie hebben gekregen over hoe je de studenten kunt leren het belang van huiselijkheid en een prettige dag in te zien. Zij hebben behoefte aan concreet onderwijs- en praktijkmateriaal om studenten te leren dat naast de technische handelingen hun rol in het creëren van huiselijkheid en het thuis voelen minstens gelijkwaardig is. De docenten hebben namelijk de ervaring dat de nieuwe MBO-studenten ongelooflijk onbevangen en vanuit het mooie en ideële van het zorgen en veraangenamen van de oude dag beginnen aan de opleiding. Helaas blijkt al gauw het institutionele denken en het beeld van ‘mijn werk is wassen, plassen en prikken’ door zowel de onderwijs- als praktijkervaringen toch de boventoon te gaan voeren. Het ouderwetse patroon van werken en denken krijgt zo vrij snel de overhand.

Onderwijs on the job
De docenten gaven aan zelf zorgvisites met studenten in het kader van de opleiding te willen doen: ‘onderwijs on the job’. Maar zij vinden ook dat veel meer zorgdocenten een zorgvisite moeten beleven. Wellicht is meegaan met zorgvisite op te nemen in de permanente educatie, want de docenten komen veel te weinig buiten het schoolgebouw. Verder zouden ze graag zien dat wij op de scholen gastlessen gaan geven en dat we studenten meenemen op zorgvisite. Geconstateerd werd ook dat in het kwalificatiedossier de ‘zachte, de welbevinden’ kant wel zit, maar dat dit nog geen leer- of praktijktool kent. Hoe mooi zou het zijn als vanuit de ervaringen en tips van zorgvisite de aanzet tot zo’n leertool kan worden gegeven? Een thuis voelen-agenda voor het onderwijs. Het zou ieder ouderenzorgpact dan ook sieren als zij ruimte creëren voor deze praktische aanbevelingen.

Dames THe, Tineke van den Klinkenberg en Hetti Willemse

Zorgvisite wordt mede mogelijk gemaakt door het Levensles-programma van Leyden Academy en het Jo Visser fonds.  

Levensles: onderwijsideeën voor betere ouderenzorg

Leyden Academy en het Jo Visser fonds (voorheen Vereniging Het Zonnehuis) dragen gezamenlijk bij aan een betere kwaliteit van het onderwijs in de ouderenzorg en willen de negatieve beeldvorming over oudere mensen bijstellen. Het doel is om mbo- en hbo-studenten uit te dagen om met een frisse blik te kijken naar de zorg voor oudere mensen en na te denken hoe deze kan worden verbeterd. Samen met regionale onderwijsinstellingen, gemeentes en andere partijen wordt gezocht naar de verbindende factor om kennis te vergroten en de beeldvorming over ouderen te verbeteren. Hieronder lichten we enkele activiteiten toe.

Zomervisite
Onder de noemer ‘Zomervisite’ zijn (aankomende) studenten Zorg & Welzijn uitgenodigd om via een zorgorganisatie bij ouderen op bezoek te gaan en samen iets te ondernemen: van het maken van een wandeling, muziek luisteren, een boodschap doen, of samen op het terras genieten van de zon. Studenten komen zo in aanraking met de belevingswereld van ouderen en raken geïnspireerd door de ontmoetingen. Sinds de start in 2017 hebben ruim honderd jongeren via deze zomervisites de woon- en leefomgeving van (kwetsbare) ouderen leren kennen. Volgens de deelnemers heeft het bijgedragen aan een genuanceerder beeld van ouderen en de ouderenzorg, en was het een verrijkende ervaring. We hebben het voornemen om in juli en augustus 2020 weer Zomervisite te faciliteren. Meer informatie? Klik hier.

Inspiratie- en kennisdagen
De afgelopen jaren boden regionale Levenslessen door het hele land ruim 1.500 scholieren een verfrissend perspectief op ouderenzorg. Studenten raken geïnspireerd door de ontmoetingen met ouderen en stellen hun vooroordelen bij. De ontmoetingen dragen bij aan meer begrip en een betere verstandhouding tussen generaties. Docenten zijn verrast dat studenten zo enthousiast zijn en met nieuwe ideeën over de zorg voor ouderen komen. Zorginstellingen krijgen een beeld wat de knelpunten in de praktijk zijn en hoe stages worden ervaren. Voor gemeentes en maatschappelijke instellingen zijn de Levenslessen een manier om te peilen hoe de kennis en ervaring van studenten al dan niet aansluit bij de vraag van zorgorganisaties en hun cliënten.
Na het contact met ouderen hebben de studenten hun ervaringen omgezet in originele ideeën. Vervolgens werden deze tijdens Inspiratie- en kennisdagen aan een breed publiek gepitcht; van een slimme deurmat tegen babbeltrucs tot een Tinder-app die ouderen matcht met een adoptiekleinkind. Het idee van Lilian Djarkasi, kickbokslessen voor dementerende ouderen, is zelfs genomineerd voor een Appeltje van Oranje.
Stichting GetOud heeft twintig van deze levenslessen als rolmodellen geportretteerd om inspirerende ontmoetingen tussen jong en oud te tonen.

Kameraad
Het project Kameraad koppelt een maatje aan mensen met dementie, een buddy die lichtheid en kleur in het leven kan brengen. Tegelijkertijd kan de mantelzorger even op adem komen. Binnen Levensles hebben we ons ingezet voor dit project omdat het zorgonderwijs en de ondersteuning van mensen met dementie verbindt. Mbo-studenten worden zo een maatje voor thuiswonende mensen met dementie en hun mantelzorgers. Hierbij staan niet de ziekte en de beperkingen centraal, maar de persoon en zijn of haar mogelijkheden. Na een succesvolle Friese editie volgen nu ook mbo-studenten ROC TOP in Amsterdam het goede voorbeeld. Op de Dementie Verhalenbank zijn gedichten, filmpjes, presentaties en verslagen te vinden die studenten maakten van deze vaak bijzondere ontmoetingen.

‘Het is belangrijk dat onderwijspartijen beter samenwerken om de kwaliteit van het onderwijs in de zorg voor ouderen te verbeteren’ – Jet Bussemaker, hoogleraar leerstoel ‘Beleid, wetenschap en maatschappelijke impact, in het bijzonder in de zorg’

Meer informatie over Levensles en de projecten? Neem dan contact op met Danielle Swart.