Intergenerationele verhoudingen en beeldvorming

In de media en bij het brede publiek is er een groeiende aandacht voor de beeldvorming rondom ouderen en de verwachtingen van ouderenzorg. Toch hebben we onze samenleving en publieke ruimte zo ingericht dat jonge en oudere mensen elkaar nauwelijks ontmoeten. En onbekend maakt onbemind: er zijn veel vooroordelen over en weer. Uit onderzoek blijkt dat negatieve stereotypen kunnen worden bijgesteld wanneer er sprake is van persoonlijk, langdurig en gelijkwaardig contact. Ouderen en jongeren lijken veel op elkaar: beiden hebben wensen, ambities, liefhebberijen en ergernissen, en delen verhalen, kennis en kunde. Leyden Academy heeft diverse activiteiten ontplooid gericht op het onderzoeken en verbeteren van de beeldvorming door het stimuleren en faciliteren van ontmoetingen tussen generaties: zowel in de zorg, in het onderwijs als in het leven van alledag.

Zorgvragen en zorgverlening
In het onderzoek naar intergenerationele verhoudingen wordt vanuit een linguïstisch-antropologische invalshoek in een verzorgingshuis en een buurthuis in Amsterdam veldonderzoek gedaan. Hierbij worden de zorgvragen, de zorgverlening, het zorgnetwerk van ouderen, de sociale positie en de sociale identiteit van ouderen in kaart gebracht. Vragen als 'Wat verstaan ouderen onder zorg?', 'Hoe vragen ouderen om steun en zorg?' en 'Bij wie doen ze dit dan het liefst?' staan centraal. De antwoorden zullen duiding geven aan conceptualisering van ouder worden, zorg, zorgvragen en intergenerationele steun.

Beeldvorming over ouderen
In opdracht van Stichting RCOAK en Fonds Sluyterman van Loo is er een literatuuronderzoek uitgevoerd naar de (inter)nationale beeldvorming over ouderen en de mogelijkheden om deze positief te beïnvloeden. Deze verkenning resulteerde in een rapport over beeldvorming in negen verschillende landen en interventies om deze te beïnvloeden. Internationaal - van China tot Nederland en van Spanje tot Brazilië – zijn er opvallend veel overeenkomsten in de beelden die we met ouderen associëren; enerzijds afhankelijk en incompetent, anderzijds wijs en warm. Qua interventies lijkt langdurig, diepgaand, persoonlijk contact tussen jong en oud het meest effectief in het positief veranderen van beeldvorming rondom ouderen. De bevindingen worden momenteel omgezet in een wetenschappelijke publicatie.
Om verder onderzoek te doen naar de mechanismen van langdurig, persoonlijk contact tussen jong en oud wordt er veldonderzoek gedaan in een intergenerationeel woonconcept in Lent; samen wonen is immers bij uitstek een langdurige, intensieve manier om generaties met elkaar in contact te brengen. Daarnaast is er verder onderzoek gedaan naar het gevoel van ouderen in deze tijd aan de hand van zes focusgroepen. De analyse van deze focusgroepen laat zien dat de directe omgeving een belangrijke rol speelt bij het zich thuis voelen in deze maatschappij. Ouderen voelen zich thuis als ze zichzelf kunnen zijn, als ze zich herkennen in hun omgeving of de mensen om hen heen. Niet alleen de omgeving, maar ook ouderen zelf spelen hierbij een belangrijke rol en hun beeld van ouderen is niet veel positiever dan andere leeftijdsgroepen. Het beeld dat ouderen zelf hebben van hun leeftijdsgenoten en hun levensfase is bepalend voor de manier waarop wij ouder worden zien en ervaren. Dit beeld van ouderen over ouderen zelf is ook onderzocht in een Europese studie in vier landen (Nederland, Frankrijk, Polen en Portugal) aan de hand van vragenlijsten. Niet alleen de beelden, maar ook de woorden waarmee we over en met ouderen spreken zijn hierbij van belang. Daarom is er ook verder onderzoek gedaan naar de manier waarop we ouderen aanspreken aan de hand van brieven naar gepensioneerden in samenwerking met de Stichting Radius en de Gemeente Leiden. De bevindingen zullen in een aantal wetenschappelijke publicaties worden uitgewerkt.

Filmfestivals
Tevens in opdracht van Stichting RCOAK en Fonds Sluyterman van Loo zijn een tweetal intergenerationele filmfestivals geëvalueerd. Tijdens deze filmfestivals zijn ouderen en andere generaties in beeld gebracht. Het bracht jong en oud in contact over opgroeien en oud worden, en gaf ruimte voor dialoog tussen de generaties. Hoe stonden en staan ze in het leven? Wat verwachten ze van elkaar in tijden van voor- en tegenspoed? Hoe kunnen ze samen antwoorden bieden op de uitdagingen van ons land en de planeet? Leyden Academy brengt de ervaringen van de bezoekers aan deze festivals in kaart, en dan specifiek de beeldvorming rondom ouderen en (inter)generationele aspecten. De rapportages worden eind dit jaar verwacht.

Meer weten over dit onderwerp? Neem contact op met Jolanda Lindenberg.