Kunst in de zorg

Dans, tekenen, muziek, zang, poëzie, theater en beeldende vorming samen met een kunstenaar en andere senioren. Welke waarde heeft dat op individueel, sociaal en maatschappelijk niveau? Vanuit het programma Kunst en Cultuur in de Langdurige Zorg en Ondersteuning heeft ZonMw een subsidie toegekend aan ‘Art for Senior Positive Health and Well-Being. Capturing the Impact of Art(s)- based Initiatives and Arts-based Program’. Leyden Academy en Amsterdam UMC doen binnen dit programma onderzoek naar de waarde van kunst in de langdurige zorg door bestaande kunstinitiatieven in de zorg te beschrijven, de impact te evalueren en op zoek te gaan naar de onderliggende werkzame principes. Met als uiteindelijk doel deze voor een breder publiek inzichtelijk en bruikbaar te maken, om de zorgpraktijk te versterken én bij te dragen aan de kwaliteit van leven van oudere mensen.

Waarde van kunst en creativiteit
Tineke Abma, directeur van Leyden Academy en tevens hoogleraar Participatie & Diversiteit in Amsterdam UMC: “Er zijn in Nederland veel kunstinitiatieven in de langdurige zorg en ook binnen zorgorganisaties zijn er diverse programma’s ontwikkeld. We voelen allemaal dat kunst en creativiteit in de zorg heel waardevol kunnen zijn: om jezelf te kunnen uiten, je verbonden te voelen met anderen, even je te beperkingen vergeten en benaderd te worden vanuit wat je nog wél kunt. Maar die waarde is best lastig om goed te meten. We willen ons graag inzetten om die waarde wetenschappelijk te onderbouwen en bestaande en nieuwe kunstprojecten in de zorg zo een steviger fundament te geven.”

Publicatie voor de zintuigen
Op 29 juni 2021, een roerige anderhalf jaar na de start, vond de interactieve afsluitende manifestatie plaats van het participatief actieonderzoek. Tijdens de slotmanifestatie nam theatermaker Mieke de Wit de digitaal aanwezigen ‘de drempel over’ in een denkbeeldig museum en liet danseres Floortje Rous de aanwezigen de waarde van dans ervaren.  Ten slotte presenteerde Abma de bevindingen van het onderzoek en keek onder andere RVS-voorzitter Jet Bussemaker naar de toekomst van kunst in de zorg.
Je kunt vertellen over kunstparticipatie, maar je kunt het pas écht begrijpen als je het ervaart. Daarom is in samenwerking met kunstenaar Janine Schrijver de publicatie ‘Kunst is goud waard’ gemaakt. Dit is veel meer dan een geschreven verslag van de onderzoeksresultaten, het doet een beroep op de zintuigen en laat de lezer ervaren wat kunst kan doen. Zo kom je bijvoorbeeld via QR-codes bij de ervaringen van deelnemers. Benieuwd naar de publicatie Kunst in de Zorg is goud waard? Klik dan hier.

Kunst in tijden van corona
De beperkingen die de coronamaatregelen met zich meebrengen, zorgden al snel voor een koerswijziging in het project. Toch weten de kunstenaars binnen de diverse programma’s en initiatieven een alternatieve invulling te geven aan hun activiteiten. Want juist in deze moeilijke tijd hebben ouderen behoefte aan afleiding, inspiratie, troost en contact. Een deelnemer aan het onderzoek: “Nu met corona komen er nog heel veel problemen natuurlijk. En je zou bijna denken voordat mensen straks een psychiater of een psycholoog nodig hebben, breng er maar een doek naartoe en een hoop penselen en verf, en laat mensen daar gewoon van genieten.”

Unieke samenwerking
Dit programma is een gezamenlijk initiatief van ZonMw, Stichting RCOAK, Fonds Sluyterman van Loo en de ministeries van OCW en VWS. Het onderzoeksteam bestaat naast Leyden Academy en Amsterdam UMC uit kunstenaar Janine Schrijver (Stichting B.a.d. Rotterdam), onderzoekers vanuit verschillende wetenschappelijke disciplines en ouderen die erop toezien dat hun perspectief centraal staat. Ook de Hogeschool van Amsterdam en het Verwey-Jonker Instituut maken deel uit van het bredere consortium. Verder sluit het onderzoeksproject aan op de wereldwijde beweging voor meer kunst in de zorg, ondersteund door de Wereld Gezondheidsorganisatie.

Lees ook de artikelen ‘Kunstonderzoek: ‘Volwaardig leven reikt voorbij het medisch model’ (Zorgvisie, 2 juli 2021) en ‘Ouderen bloeien op door kunst’ (Leidsch Dagblad, 14 juli 2021).

Periodiek houden we geïnteresseerden per e-mail op de hoogte. Klik hier om de meest recente nieuwsbrief te lezen. Wilt u meer informatie? Bezoek dan de website Kunst in de Zorg of neem contact op met Jolanda Lindenberg.