“Het is een slecht idee om generaties tegen elkaar op te zetten”

“Het is een slecht idee om generaties tegen elkaar op te zetten”

Met het coronavirus waart het idee rond om oude en kwetsbare mensen te isoleren, zodat de rest van de samenleving weer open kan. Is dat een goed idee? In NRC Handelsblad klinkt vandaag een meerstemmig ‘nee’ als antwoord: als iedereen de regels in acht zou nemen en we meer rekening met elkaar houden, kunnen we samen corona het hoofd bieden. Het is een slecht idee om generaties tegen elkaar op te zetten, stelt Jolanda Lindenberg van Leyden Academy in het artikel.

Jolanda deed met haar team onderzoek naar de beleving van de coronacrisis door senioren. Zij zegt hierover in NRC: “Ouderen zijn bereid in te schikken. Velen blijven thuis en vermijden contacten. Maar ze vinden wel dat iedereen zich aan de regels moet houden. Als dat gebeurt, is isolatie niet nodig.” Je zou dan bovendien de waardevolle bijdrage missen die zij leveren aan de maatschappij: “Veel mensen van wie wordt gezegd dat ze kwetsbaar zijn, werken in de zorg en in het onderwijs, doen vrijwilligerswerk, passen op kleinkinderen, bieden steun aan anderen. En naar het café gaan willen ouderen ook.”

Ook andere experts en ervaringsdeskundigen spreken zich in het artikel uit tegen het afschermen van ouderen en kwetsbare mensen. Zoals Arend Arends, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie en adviseur van het Outbreak Management Team Covid-19, die stelt dat ouderen al strenger voor zichzelf zijn dan nodig. Ook bestuurders Liane den Haan van ouderenbond ANBO en Dianda Veldman van de Patiëntenfederatie Nederland pleiten in het artikel voor wederzijds begrip en een inclusieve samenleving. Veldman: “We willen toch niet dat een brede groep Nederlanders opgehokt thuis moet zitten? We moeten rekening houden met elkaar. Zodat we allemaal zo veel mogelijk een leven kunnen leiden.”

U kunt het artikel ‘Ouderen en kwetsbare mensen isoleren? Ze blijven nu al thuis!’ lezen op de website van NRC Handelsblad.

Intergenerationeel wonen

Bij Woongemeenschap Eikpunt in Lent voeren we een kwalitatief, etnografisch onderzoek uit naar beeldvorming van en over ouderen in de context van intergenerationeel wonen. Eikpunt is een woongemeenschap met bijna 100 bewoners, opgezet als een wijkje met zelfstandige huur- en koopwoningen, een kleine woongroep en gemeenschappelijke binnen- en buitenruimtes. Het samenleven in de woongemeenschap rust op de pijlers duurzaamheid, stilte, gemeenschapszin en meergeneratiewonen. De bewoners van Eikpunt streven bewust een leeftijdsbalans na waarbij alle leeftijden vertegenwoordigd zijn, zodat personen van verschillende generaties een bijdrage aan de woongemeenschap kunnen leveren en elkaar zorg, steun en inspiratie bieden.

Meer weten over dit onderwerp? Neem contact op met Belia Schuurman.

Intergenerationele filmfestivals

In samenwerking met stichting RCOAK en fonds Sluyterman van Loo heeft Leyden Academy in 2018 twee intergenerationele filmfestivals geëvalueerd, om het effect te meten op de beeldvorming. Tijdens de Silverscreen filmfestivals werden films met ouderen in de hoofdrol getoond om het debat over ouder worden en oud zijn tussen oud en jong (in Rotterdam) en tussen verschillende generaties (in Amsterdam) op gang te brengen. Tijdens deze filmfestivals zijn ouderen en andere generaties in beeld gebracht. Het bracht jong en oud in contact over opgroeien en oud worden, en gaf ruimte voor dialoog tussen de generaties. Hoe stonden en staan ze in het leven? Wat verwachten ze van elkaar in tijden van voor- en tegenspoed? Hoe kunnen ze samen antwoorden bieden op de uitdagingen van ons land en de planeet?

Leyden Academy brengt de ervaringen van de bezoekers aan deze festivals in kaart, en dan specifiek de beeldvorming rondom ouderen en (inter)generationele aspecten. Film lijkt een geschikt middel om de discussie over het ouder worden te faciliteren. Het is daarbij belangrijk dat de discussie zich niet alleen richt op zorg, omdat daarmee een automatische associatie ontstaat met afhankelijk, zielig en oud, terwijl er zoveel positievere associaties zijn bij het ouder worden. De rapportages worden eind 2019 verwacht.

Meer weten over dit onderwerp? Neem contact op met Jolanda Lindenberg.

Meer variatie in wonen en zorg bij Expeditie Begonia

Meer variatie in wonen en zorg bij Expeditie Begonia

Op woensdag 10 oktober jl. organiseerde het Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg (KCWZ) de vierde editie van het congres ‘Expeditie Begonia’. In de Rijtuigenloods in Amersfoort konden de zevenhonderd deelnemers woonvariaties ontdekken vanuit heel Nederland, met dit keer de nadruk op het versterken van sociale netwerken. Hoe kunnen woonvormen bijdragen aan sociale cohesie en een inclusieve samenleving? U vindt hier een sfeerverslag van het congres.

Tijdens Expeditie Begonia is ook een uitstapje gemaakt over onze landsgrenzen. Leyden Academy, KCWZ en het Jo Visser fonds presenteerden er de nieuwe publicatie Generaties over de grens, een bundeling inspirerende initiatieven met als doel jongeren en ouderen te verbinden. Variërend van woonprojecten uit Finland en de Verenigde Staten tot onderwijsinitiatieven uit India en Japan. De publicatie was het vertrekpunt voor twee goedbezochte rondetafelgesprekken onder leiding van Marieke van der Waal, waarin de expeditieleden ervaringen uitwisselden en in discussie gingen over de succesvoorwaarden voor intergenerationele projecten.

Generaties over de grens: jong en oud wonen, leven en beleven samen

Generaties over de grens: jong en oud wonen, leven en beleven samen

Er zijn in Nederland talloze voorbeelden van projecten waarin jongeren en ouderen samen wonen, met elkaar activiteiten ondernemen en elkaar helpen. Maar hoe zit dat eigenlijk in het buitenland? Samen met het Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg en het Jo Visser fonds gingen we op zoek naar inspirerende intergenerationele initiatieven. In de publicatie ‘Generaties over de grens’ hebben we projecten verzameld van over de hele wereld: van Singapore tot Zuid-Afrika, van Australië tot België. De publicatie is op 10 oktober 2018 gepresenteerd op het congres Expeditie Begonia in Amersfoort.

Samen wonen, samen leven, samen beleven
In de eerdere gezamenlijke publicaties Generaties huizen samen (2016) en Generaties (net)werken samen (2017) bundelden we veelbelovende Nederlandse initiatieven waarin jong en oud van betekenis zijn voor elkaar. We concludeerden dat zij elkaar veel te bieden hebben en dat de wederzijdse beeldvorming kan verbeteren als sprake is van langdurig, gelijkwaardig en wederkerig contact. Veel van deze Nederlandse projecten blijken in vergelijkbare vorm ook in het buitenland te bestaan. Niet zo vreemd, want ook de uitdagingen zijn er vergelijkbaar. Zo wonen in veel steden veel ouderen alleen, terwijl er grote behoefte is aan studentenhuisvesting. Waar in Nederland stichting SOlink studenten bij senioren huisvestte, zien we dit idee ook terug in België, Duitsland, Zwitserland en Spanje. Er zijn ook initiatieven die flink verschillen van wat we in Nederland doen, zoals projecten gericht op het behoud van tradities en gebruiken in India en Maleisië. In ‘Generaties over de grens’ bekijken we hoe jong en oud over de hele wereld samen wonen, samen leven en samen beleven.

U kunt de publicatie hier doorbladeren. U kunt ook de pdf downloaden.

Neem voor meer informatie contact op met Marieke van der Waal.

Generaties over de grens

Foto: Juan Luiz Rodriguez (project Viure I Conviure)

Er zijn in Nederland talloze voorbeelden van projecten waarin jongeren en ouderen samen wonen, met elkaar activiteiten ondernemen en elkaar helpen. Maar hoe zit dat eigenlijk in het buitenland? Samen met het Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg en het Jo Visser fonds gingen we op zoek naar inspirerende intergenerationele initiatieven. In de publicatie Generaties over de grens hebben we projecten verzameld van over de hele wereld: van Singapore tot Zuid-Afrika, van Australië tot België. De publicatie is op 10 oktober 2018 gepresenteerd op het congres Expeditie Begonia in Amersfoort.

Samen wonen, samen leven, samen beleven
In de eerdere gezamenlijke publicaties Generaties huizen samen (2016) en Generaties (net)werken samen (2017) bundelden we veelbelovende Nederlandse initiatieven waarin jong en oud van betekenis zijn voor elkaar. We concludeerden dat zij elkaar veel te bieden hebben en dat de wederzijdse beeldvorming kan verbeteren als sprake is van langdurig, gelijkwaardig en wederkerig contact. Veel van deze Nederlandse projecten blijken in vergelijkbare vorm ook in het buitenland te bestaan. Niet zo vreemd, want ook de uitdagingen zijn er vergelijkbaar. Zo wonen in veel steden veel ouderen alleen, terwijl er grote behoefte is aan studentenhuisvesting. Waar in Nederland stichting SOlink studenten bij senioren huisvestte, zien we dit idee ook terug in België, Duitsland, Zwitserland en Spanje. Er zijn ook initiatieven die flink verschillen van wat we in Nederland doen, zoals projecten gericht op het behoud van tradities en gebruiken in India en Maleisië. In ‘Generaties over de grens’ bekijken we hoe jong en oud over de hele wereld samen wonen, samen leven en samen beleven.

U kunt de publicatie hier doorbladeren. U kunt ook de pdf downloaden.

Neem voor meer informatie contact op met Marieke van der Waal.

Senior Coaching

Er is een nijpend tekort aan goed opgeleid en gemotiveerd personeel in de ouderenzorg. Enerzijds door de uitstroom van veel ervaren krachten, anderzijds omdat weinig jongeren voor deze sector kiezen door negatieve beeldvorming of praktisch, door een gebrek aan stageplaatsen of adequate begeleiding. Hoe kunnen we oudere werknemers verleiden om langer werkzaam te blijven en tegelijk zorgen dat meer jongeren enthousiast kiezen voor de ouderenzorg?

Met deze uitdaging begon het op Broedplaats, het platform waarop PGGM&CO uitdagingen uitschrijft die betrekking hebben op de sector zorg en welzijn. Leyden Academy en het Jo Visser fonds dienden samen het idee ‘Senior Coaching’ in: betrek senior zorgverleners bij de stagebegeleiding zodat studenten daadwerkelijk kiezen voor een baan in de ouderenzorg én oudere zorgmedewerkers langer voor de sector behouden blijven. Het idee werd in 2018 als winnaar gekozen en is vervolgens verder uitgewerkt.

Senior Coaching als oplossing?
Uitgangspunt van Senior Coaching is ervaren krachten de kans bieden om hun kennis en ervaring in te blijven zetten om jonge (toekomstige) zorgprofessionals te begeleiden op de werkvloer. Niet als klusje erbij, maar als extra functie om de begeleiding van stagiaires en jonge zorgprofessionals te verbeteren en hen voor de ouderenzorg te winnen. Dit biedt ook kansen om ervaren krachten duurzaam in te zetten. Door jong en oud aan elkaar te koppelen, zou ten slotte ook de wederzijdse beeldvorming positief kunnen worden beïnvloed.

Interviews en focusgroepen
Om het idee in de praktijk te toetsen, is in 2018 in een serie interviews bij drie organisaties in de ouderenzorg verkend welke gedachten en ideeën bestuurders, stagiaires, HR-adviseurs, ervaren zorgmedewerkers, opleiders en recent gepensioneerden hebben bij dit onderwerp en welke beelden en verwachtingen er bestaan bij het concept Senior Coaching. Begin 2019 hebben wij bij een zorgorganisatie twee aanvullende focusgroepen georganiseerd met jonge en meer ervaren medewerkers.

Weinig draagvlak
We hebben uit deze gesprekken geconcludeerd dat er op dit moment weinig draagvlak lijkt te bestaan voor het koppelen van jonge en oudere werknemers in een Senior Coaching-concept, mede gezien de uitdagende context in de ouderenzorg met een hoge werkdruk en veel veranderingen op de werkvloer. Ook komen de generaties elkaar in de praktijk al veel tegen en leren zij van elkaar, zowel in de technische kant van het vak als in zaken als mentaliteit en assertiviteit. Er lijkt beperkte animo om de samenwerking tussen jong en oud verder te faciliteren of formaliseren, bovenop de bestaande begeleiding en overlegstructuren.

Verkenning duurzame inzetbaarheid
Om het personeelstekort in de ouderenzorg te verkleinen, lijkt op basis van onze observaties de grootste winst te liggen in het voorkomen dat werknemers van 55 jaar en ouder de ouderenzorg vroegtijdig verlaten, en om herintreders te verleiden om weer aan de slag te gaan in de ouderenzorg. Bijvoorbeeld door te investeren in passende opleidingen, meer rekening te houden met hun thuissituatie en hen te helpen om te gaan met de digitalisering van de zorg. Leyden Academy, het Jo Visser fonds en PGGM&CO verkennen welke bijdrage zij hieraan kunnen leveren.

 

Samen Ouder: eenzaamheid en welbevinden

In opdracht van het Oranje Fonds voert Leyden Academy een evaluerend onderzoek uit over eenzaamheid en welbevinden onder ouderen. In 2018 is het Oranje Fonds van start gegaan met het drie jaar durende ‘Samen Ouder’-programma. Dit programma, volledig gericht op 65-plussers, bestaat uit 25 projecten die als doel hebben het bestrijden van (potentiële) eenzaamheid onder ouderen, het vergroten van sociaal welzijn, en het betrekken van kwetsbare ouderen bij de samenleving. Het Oranje Fonds sluit hiermee aan bij de groeiende maatschappelijke zorg over het thema eenzaamheid. De veranderingen in de verzorgingsstaat en maatschappelijke ontwikkelingen hebben onzekerheid en een gevoel van onbehagen gecreëerd over hoe we naar elkaar omkijken en van wie wat kan worden verwacht.

 

Eenzaamheid
In de afgelopen jaren is het percentage personen dat zich eenzaam voelt in Nederland vrij stabiel gebleven. Het gaat hier echter wel om een groot aantal Nederlanders; in 2017 voelde 30% van de Nederlanders zich enigszins eenzaam en 7% zich sterk eenzaam (CBS, 2018). Het percentage enigszins eenzamen en sterk eenzamen neemt toe met de leeftijd en met name onder de oudste ouderen (Dykstra, 2009; Van Beuningen & De Witt, 2016). Worden deze resultaten gecorrigeerd voor ervaren gezondheid dan verdwijnt dit effect. Dit betekent dat hoewel eenzaamheid dus niet op zichzelf samenhangt met ouder zijn, ouderen, doordat zij vroeg of laat met een afname in gezondheid worden geconfronteerd, wel vaker dan andere leeftijdsgroepen met eenzaamheid te maken kunnen krijgen.

Verbinding en activering onder ouderen
Het Oranje Fonds zet met het programma ‘Samen ouder’ in op sociale verbinding en deelname, zodat (enigszins) eenzame ouderen een plek in de maatschappij vinden en zodat mensen elkaar kunnen ontmoeten in een betrokken samenleving. Gedurende de periode 2018-2021 zal het Oranje Fonds onder de noemer ‘Samen Ouder’ 25 sociale initiatieven ondersteunen in het betrekken, activeren en samenbrengen van ouderen op lokale schaal. Met behulp van financiële middelen, kennisdagen en coaching zullen de initiatieven op hun eigen manier meer (kwetsbare) ouderen proberen te bereiken. Te denken valt bijvoorbeeld aan maatjesprojecten, eetsozen of samen sporten.

Projectevaluatie
Leyden Academy voert gedurende drie jaar een evaluatie uit van het Samen Ouder-project. We kijken hierbij naar de effecten, maar ook naar het proces. Dit gebeurt op deelnemer-, project- en programmaniveau. Een combinatie van kwalitatieve en kwantitatieve methoden zoals vragenlijsten, discussiegroepen en narratieven wordt gebruikt om op elk niveau data te verzamelen. Hierbij zal worden gekeken naar activering, participatie en de effecten hiervan, met als belangrijkste uitkomstmaten eenzaamheid en welbevinden van de deelnemers. De eerste meting laat zien dat de projecten erin slagen om een groep ouderen te bereiken die bovengemiddeld hoger scoren op bekende risicofactoren voor eenzaamheid. Ze zijn vaker dan het Nederlandse gemiddelde alleenstaand en ervaren gemiddeld meer beperkingen in hun dagelijkse leven. De metingen in de komende twee jaar moeten uitwijzen of de projecten daadwerkelijk weten te voorkomen dat mensen zich eenzaam gaan voelen.

Op 10 oktober 2019 heeft Leyden Academy drie workshops verzorgt tijdens de Oranjefonds Kennisdag voor projectleiders van het programma Samen Ouder.

Voor meer informatie over dit project kunt u contact opnemen met Miriam Verhage.

Zomervisite, jong ontmoet oud

Meer ouderen, minder verzorgenden
Meer studenten kiezen voor een opleiding in de zorg. Helaas kiest minder dan 5 procent van de studenten uiteindelijk voor een baan in de ouderenzorg. En met het groeiende aantal ouderen is dat zorgwekkend. In Nederland wonen ongeveer 110.000 mensen in een verpleeghuis, en in 2025 zullen dat er naar verwachting ruim 140.000 zijn. En dat terwijl er nu al ruim 10.000 vacatures in deze sector onvervuld zijn. Om dit nijpende tekort aan goed opgeleid personeel de komende jaren op te lossen, is het van groot belang om de beeldvorming over ouderenzorg positiever te kleuren.

Zinvolle en leuke ontmoetingen in de ouderenzorg
Hoe verleid je jonge mensen tot een loopbaan in de ouderenzorg? De sleutel ligt in ontmoetingen tussen jong en oud: door persoonlijk contact ontstaat waardering en kunnen beelden worden bijgesteld. Daarom brengen Leyden Academy en het Jo Visser fonds middels Zomervisite jongeren op een laagdrempelige manier in contact met ouderen en hun woon- en leefwereld. De bedoeling is het contact tussen jong en oud zoveel mogelijk 1-op-1 te laten zijn. Sinds de start van Zomervisite in 2017 hebben ruim honderd 16- tot 25-jarigen samen met ouderen die in een zorgorganisatie wonen iets ondernomen. Zo hebben ze gewandeld, koffie gedronken, een ijsje gegeten, boodschapjes gedaan, spelletjes gespeeld, foto’s bekeken, gefietst op een duofiets en gekletst.

Klein gebaar, groot plezier
Het verbaasde veel deelnemers dat de ouderen vaak zo open zijn en veel over zichzelf en over vroeger vertellen. Wat ze vooral terugkregen van de ouderen was waardering. Ook bezorgde deze ervaring de deelnemers een duidelijker beeld van ouderen en van de zorg eromheen. Een paar deelnemers gaven van te voren al aan dat zij een zorgopleiding gaan doen en in de ouderenzorg willen gaan werken. Voor hen was dit een manier om ook in de praktijk te zien of dit bij hun past. Naar aanleiding van Zomervisite hebben enkele deelnemers zelfs de mogelijkheid van een welzijnscontract aangeboden gekregen.

“Zomervisite was heel verrassend. Ik ging er heen met de gedachte om een steentje bij te dragen, maar ook heb ik een band met de bewoners gekregen. Het was fantastisch om te zien hoe gelukkig ik de ouderen kon maken met iets simpels als een ijsje eten.”
Klik hier voor meer ervaringen van jongeren aan voorgaande Zomervisites.

Beeldvorming van jongeren over ouderen
Aan Zomervisite hebben we in 2018 een onderzoek gekoppeld om inzicht te krijgen in de beeldvorming van jongeren rondom ouderen en de motivatie om met ouderen te werken. De evaluatie richtte zich op de ervaringen van de deelnemers, hun beeldvorming van ouderen en de ouderenzorg, en procesevaluatie van het project zelf. Het onderzoek werd uitgevoerd door middel van kwalitatieve interviews en ondersteunende vragenlijsten. Voorbeelden van vragen: Hoe ervaren ouderen en jongeren het intergenerationele contact? Hoe draagt Zomervisite bij aan een betere beeldvorming over ouderen? In hoeverre motiveert Zomervisite jongeren daadwerkelijk om in de ouderenzorg te gaan werken? Het onderzoek is inmiddels afgerond en de resultaten worden gebruikt voor Zomervisite 2019 en het vervolgtraject.

Deelnemende zorgorganisaties
In de zomer van 2019 hebben de volgende zorgorganisaties enkele jongeren ontvangen: Roomburgh in Leiden, Topaz in Leiden en Voorschoten, Activite in Sassenheim, Roelofarendsveen en Nieuwveen, DSV-verzorgd leven in Katwijk, Lisse en Rijnsburg, Groot Hoogwaak in Noordwijk en ZonnehuisGroep in Vlaardingen.
In verband met het coronavirus en de beperkingen die dit met zich meebrengt kan Zomervisite 2020 helaas niet plaatsvinden. We hopen dat we in 2021 Zomervisite weer kunnen organiseren.

Ga voor meer informatie naar de website van Zomervisite of neem contact op met Danielle Swart.

 

Care&Culture Koor: muzikale ontmoetingen in 2018

Care&Culture Koor: muzikale ontmoetingen in 2018

Zorg voor kwetsbare ouderen, voor je eigen opa, oma of ouders, is aan de orde van de dag. Het creëren van werkelijk contact, ontmoetingen tussen jong en oud en het leren kennen van elkaars leefwerelden blijken steeds belangrijker te zijn. Samen iets moois beleven kan het welzijn en geluksgevoel voor iedereen vergroten.

In het afgelopen jaar heeft de stichting Care&Culture enkele geweldige Care&Culture Koren gevormd, bestaande uit kinderen van de basisschool, verpleeghuisbewoners, thuiswonende (jonge en oudere) mensen met dementie, hun familie, mantelzorgers, vrijwilligers en iedereen in de gemeenschap die mee wil doen. Vanaf januari 2018 wordt een muzikale beweging gestart door het hele land, met koren op zeker veertien locaties. Met samenwerkende organisaties als Beweging 3.0, Amsta, Thebe, Opella en de Paletgroep. Leyden Academy en het Jo Visser Fonds ondersteunen dit initiatief van harte.

Het succes van het Care&Culture Koor ligt in de deskundige begeleiding vanuit de (kunstvak)professionals en het enorme enthousiasme van alle betrokkenen. Met alle deelnemende koren wordt toegewerkt naar 21 september 2018, Wereld Alzheimer Dag. Het thema dat Alzheimer Nederland voor 2018 heeft bepaald, sluit prachtig aan: ‘Muzikale Ontmoetingen’.

Een filmische impressie van het Care&Culture Koor vindt u hier. U kunt ook deze korte minidocumentaire bekijken.

Wilt u deel uitmaken van deze muzikale beweging? Stichting Care&Culture is altijd op zoek naar meer deelnemende organisaties om impact te kunnen maken en de kracht van kwetsbare mensen, al dan niet met dementie, te tonen. Stuur voor meer informatie een e-mail naar info@careculture.nl of kijk op de website.