Woonplezier betekent meer dan comfort en veiligheid

Woonplezier betekent meer dan comfort en veiligheid

Leiden, 19 april 2019 – Langer zelfstandig thuis wonen is het devies van zowel de overheid als van de meeste ouderen zelf. Ideeën om hier invulling aan te geven, gaan meestal over (veronderstelde) behoeften, bijvoorbeeld met betrekking tot toegankelijkheid, veiligheid en comfort. Architecten en projectontwikkelaars houden steeds meer rekening met individuele woonwensen en proberen woningen zo aan te passen en comfortabel mogelijk te maken. Seniorenwoningen zijn vaak gelijkvloers en gunstig gelegen zijn, dicht bij openbaar vervoer en met winkels op loopafstand. Ook komen er steeds meer producten op de markt die veiligheid moeten vergroten zoals trapliften, wandbeugels en domotica. Maar woonplezier betekent voor veel ouderen méér dan comfort en veiligheid, zo concluderen onderzoekers van Leyden Academy on Vitality and Ageing.

Woonplezier onderzoek
Wat is belangrijk voor het woonplezier van zelfstandig wonende ouderen in Nederland? De onderzoekers besloten om ouderen vooral zelf die vraag laten beantwoorden. In de zomer van 2018 werden veertig gepensioneerden van 65 jaar en ouder die zelfstandig wonen in zeven verschillende woonvormen (serviceflat, koopwoning, sociale huurwoning, woongroep, hofje, in dorp en stad) uitgenodigd om foto’s te maken in de woning, in de buurt en in relatie tot de buren van iets dat bijdraagt aan hun woonplezier. Ze hielden een logboekje bij met vragen over sfeer, herinneringen en symboliek en gingen hierover vervolgens in gesprek met elkaar en met hoofdonderzoeker Anne Annink.

Gevoelens
Uit het onderzoek blijkt dat niet zozeer de objecten, plekken en activiteiten op de foto’s belangrijk zijn, maar het gevoel dat deze oproepen. Veilig en comfortabel zijn inderdaad belangrijk, maar de gevoelens vrij, verbonden en genieten, thuis en ontspannen blijken nog belangrijker te zijn voor de zelfstandig thuiswonende ouderen. Interessant is daarnaast dat hetzelfde object of dezelfde plek, heel verschillende gevoelens kan oproepen bij mensen. Een stoel voor het raam roept bij de één een gevoel van ontspanning op vanwege het handwerken in die stoel. De ander ervaart juist een gevoel van verbondenheid door het contact met zwaaiende kinderen buiten. Woonplezier verandert ook als we ouder worden, bijvoorbeeld door afnemende mobiliteit en het overlijden van een partner. Ten slotte blijken naast de fysieke, gebouwde omgeving en spullen met een herinnering, ook de sociale omgeving zoals visite, burencontact en gezamenlijke activiteiten in de buurt belangrijk voor woonplezier.

Reflecteren
Juist omdat woonplezier zo persoonlijk is, is het belangrijk dat ouderen hierop reflecteren. Welke plekken en objecten zijn belangrijk voor mij? Welke herinnering, gebeurtenis of ervaring heb ik hieraan gekoppeld? Woonplezier vraagt om waarnemen: Wat zie ik? Wat ruik ik? Wat hoor ik? En welk gevoel roept deze plek of dit object mij op? Pas als we weten wat we belangrijk vinden en hoe we ons willen voelen kunnen we bepalen: wil ik iets veranderen? En zo ja: wat is daarvoor nodig?

Ouderen betrekken in het ontwerpproces
Voor professionals is het belangrijk om ouderen te betrekken in het ontwerpproces. Het kan een uitdaging zijn om persoonlijke wensen snel in kaart te brengen, simpelweg omdat veel mensen niet eerder hebben nagedacht over wat woonplezier voor hen betekent. Daarnaast vinden oudere mensen het over het algemeen niet prettig om te verhuizen. Een verlies aan functies, mobiliteit en misschien zelfs van een partner kan erg confronterend zijn. Daardoor zullen oudere bewoners eerder geneigd zijn om weerstand te voelen als anderen, of dit nu professionals of hun eigen kinderen zijn, beginnen over allerlei praktische zaken en overwegingen voor de toekomst beginnen. Onderzoeker Anne Annink: “‘We kunnen beter vragen: wat is op dit moment belangrijk voor u, en waarom?’ Een open gesprek om woonwensen te achterhalen vraagt meer aandacht en inspanning, maar levert uiteindelijk veel waardevolle informatie op waarmee we echt kunnen bijdragen aan het woonplezier van oudere mensen.”

U kunt hier meer lezen over het woonplezier-onderzoek en het rapport Een leven lang plezierig wonen downloaden. Neem voor meer informatie contact op met Anne Annink.

Woonplezier in Cobouw

Woonplezier in Cobouw

Iedereen die bouwt en ontwikkelt voor oudere mensen zal streven naar een woonomgeving waarin zij zich veilig en comfortabel voelen. Maar woonplezier zit voor zelfstandig wonende ouderen ook in heel andere factoren, zo blijkt uit recent onderzoek van Leyden Academy. Zo dragen ook gevoelens als vrijheid, verbinding, genieten, thuisgevoel en ontspanning hieraan bij. Bovendien levert naast de gebouwde omgeving ook de sociale omgeving zoals visite, burencontact en gezamenlijke activiteiten een belangrijke bijdrage aan woonplezier.

Zorgen voor een prettige woonomgeving voor ouderen vraagt dus om een bredere blik en om open gesprekken met de beoogde bewoners. Om projectontwikkelaars, ontwerpers en beleidsbepalers hiervan te doordringen, schreef senior onderzoeker Anne Annink van Leyden Academy een opinieartikel in toonaangevend vakblad Cobouw.

U leest het artikel op de website van Cobouw. Meer informatie over woonplezier vindt u hier.

Woonplezier

Wat is belangrijk voor het woonplezier van zelfstandig wonende ouderen in Nederland? Langer zelfstandig thuis wonen is het huidige devies van zowel de Rijksoverheid als de meerderheid van de ouderen zelf. Je kan dan de huidige woning aanpassen of tijdig verhuizen naar een woning die past bij de volgende levensfase. Er zijn reeds veel ideeën bedacht om invulling te geven aan deze mogelijkheden en zo ouderen langer thuis te laten wonen. De meeste van de ideeën betreffen functionele ontwerpen, die ingaan op de (veronderstelde) behoeften, bijvoorbeeld met betrekking tot toegankelijkheid, veiligheid en ruimte voor hulpmiddelen in huis. Een dergelijke functionele benadering is te begrijpen, maar er is meer.

Dóór en vóór ouderen
Leyden Academy vindt woonplezier minstens zo belangrijk als functionaliteit. We richten ons daarom vooral op woonplezier, naast woonbehoeftes. Bovendien zijn de huidige oplossingen bedacht vóór ouderen, en niet dóór ouderen. Het betreffen vooral standaardoplossingen; er wordt weinig rekening gehouden met de verschillen tussen ouderen, zoals hun verschillen in (woon)geschiedenis, familiesituatie, buurtcontext, (zorg)behoeften en individuele woonwensen. In dit project ontwikkelen we een instrument, waarmee ouderen een veel grotere en belangrijkere rol krijgen. Zij kunnen zelf bepalen welke woonthema’s zij belangrijk vinden in de woning, de buurt en in contact met de buren. En ze kunnen aangeven hoe tevreden zij op dit moment hiermee zijn, zodat voor zowel de oudere zelf als de architect, projectontwikkelaar, woningcorporatie en/of gemeente duidelijk is op welke thema’s in te spelen om het woonplezier te vergroten. Op deze manier kunnen we samen met ouderen, in plaats van vóór ouderen, komen tot een ontwerp voor de woonomgeving.

Activiteiten
Het woonplezier-project – dat mede door Serviceflat Schouwenhove, Hofje Codde en Van Beresteyn en De Carolusgulden wordt mogelijk gemaakt – bestaat uit de volgende activiteiten:

  • Onderzoek naar woonplezier met ouderen in verschillende woonomgevingen: een serviceflat, koopwoningen, sociale huurwoningen, een woongroep en een hofje. De deelnemers maken foto’s van belangrijke onderwerpen voor woonplezier in de woning, in de buurt en over contact met buurtbewoners. De foto’s bespreken we tijdens een groepsinterview. Naar aanleiding van deze fase hebben we een rapport gemaakt, waarin aan bod komt wat woonplezier is, waarom het belangrijk is en hoe het verandert als we ouder worden.
  • Samen met een ontwerper, architect en ouderen ontwerpen we een gespreksinstrument. De uitkomsten van deze poll vormen een top 3 waar we verder mee aan de slag gaan!
  • We delen onze resultaten met oudere bewoners in de vijf woonomgevingen tijdens ‘Woongelukscafe’s’. Naast de deelnemers zijn ook buurtbewoners welkom om met elkaar in gesprek te gaan over woonplezier.
  • Ouderen in de serviceflat visualiseren samen met een architect een ontwerp voor de gezamenlijke ruimte in de serviceflat.
  • Het ontwikkelde instrument wordt getest in de verschillende woonomgevingen en het project wordt geëvalueerd.

Wat maakt een huis een thuis?
In samenwerking met de ANBO hebben we een onderzoek naar ouderen en hun woning en hun woonomgeving uitgevoerd. De 3.300 respondenten geven hun huis gemiddeld een 8,3. Verder geeft de meerderheid aan te willen blijven wonen in hun huidige woning. Klik hier voor meer uitkomsten van het onderzoek.

Ook hebben we in opdracht van stichting Radius en gemeente Leiden onder bijna 7.500 Leidse 75-plussers onderzoek gedaan naar de huidige woonsituatie en woonwensen. Bijna alle geïnterviewde 75-plussers zijn tevreden zijn met de eigen woning (98%), de woonomgeving (96%) en de veiligheid thuis (98%). Aanbevelingen betreffen het beschikbaar maken van meer gelijkvloerse woningen, alsook het creëren van groenvoorzieningen en mogelijkheden tot ontmoeten. Het is van groot belang dat ouderen niet gesegregeerd van andere leeftijdsgroepen wonen, maar dat juist sociale cohesie en deelname van ouderen aan de maatschappij worden bevorderd. Bekijk voor meer informatie het complete rapport ‘Ouderenhuisvesting in Leiden’.

Voor meer informatie en/of vragen kunt u contact opnemen met Lex van Delden.

Woonplezier in de media

 

Life and Vitality Assessment

Het Life and Vitality Assessment (LAVA) is een gespreksinstrument dat Leyden Academy in nauwe samenwerking met ouderen heeft ontwikkeld. Met dit instrument verkrijgen ouderen inzicht in de thema’s die zij belangrijk vinden en in de kwaliteit van leven zoals zij die zelf ervaren. Op basis hiervan kunnen ouderen persoonlijke doelen stellen en een plan van aanpak maken om hun kwaliteit van leven te behouden en/of te vergroten. Het LAVA gaat uit van:

  • (Zorg)behoeften én verlangens
  • De ervaring en zienswijzen van de oudere zelf
  • De oudere heeft de regie, de professional volgt

Het doel van het instrument is om de kwaliteit van leven van ouderen en het werkplezier van professionals te behouden en mogelijk te vergroten. We willen zo de focus in de ouderenzorg en welzijnssector verschuiven van het verhelpen van klachten en symptomen naar het behouden en vergroten van leefplezier. Kijk hieronder voor een korte video-impressie van het LAVA, aan de hand van een gesprek met mevrouw Wolbersen (95 jaar) uit Den Haag.

LAVA-gesprekstraining
Onderzoekers van Leyden Academy hebben het instrument uitvoerig in de praktijk getest en in 2017 tientallen professionals in zorg- en welzijnsorganisaties getraind in het werken met het LAVA. Om aan de groeiende vraag te voldoen en te zorgen dat veel meer ouderen de toegevoegde waarde van het instrument kunnen ervaren, heeft Leyden Academy in de zomer van 2018 een samenwerkingsovereenkomst gesloten met bureau Van Loveren & Partners. Gezamenlijk is een blended LAVA-gesprekstraining ontwikkeld waarbij bijeenkomsten en oefeningen worden gecombineerd met e-learning modules. De training kan op locatie bij zorg- en welzijnsorganisaties worden gegeven, maar professionals kunnen zich ook individueel inschrijven.

Kijk voor meer informatie op de website lavatool.nl.