Preventieakkoord: samen werken aan een vitale stad

Preventieakkoord: samen werken aan een vitale stad

In Leiden zetten veel partijen zich in voor de gezondheid en het welzijn van de inwoners en er lopen diverse veelbelovende initiatieven. Met het preventieakkoord ‘Leiden Gezond en Vitaal 2021-2023’ wil de gemeente Leiden zich samen met inwoners, maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven inzetten voor de gezondheid en vitaliteit van haar bewoners, waarbij wordt gezocht naar slimme verbindingen tussen de bestaande projecten. Het college van burgemeester en wethouders heeft het preventieakkoord op 14 april jl. vastgesteld. Vandaag is het preventieakkoord ondertekend door meer dan zestig organisaties. Namens Leyden Academy tekende David van Bodegom, bijzonder hoogleraar Vitaliteit in een verouderende populatie.

Breder dan gezondheid
Het Leids preventieakkoord sluit aan op het Nationaal Preventieakkoord uit 2018, gericht op onder meer een rookvrije omgeving, gezonde voeding en meer beweging. Waar landelijk de focus ligt op het voorkomen van gezondheidsklachten, wil de gemeente Leiden het begrip ‘gezondheid’ ook verbreden naar dingen als een sociale contacten, plezierig wonen en een zinvolle dagbesteding. Om die reden hebben heel diverse partijen zich achter het akkoord geschaard: van welzijnsorganisaties, sportverenigingen en scholen, tot supermarkten en de natuureducatievereniging. In het preventieakkoord ligt de nadruk op de wijken waar de grootste gezondheidswinst valt te behalen, namelijk Leiden-Noord en Leiden-Zuidwest (Bos- en Gasthuisdistrict).

DansPark geeft profijt in het dagelijks leven

DansPark geeft profijt in het dagelijks leven

Elke woensdagochtend wordt de collegezaal van Leyden Academy omgetoverd tot een dansvloer voor de heren en dames van DansPark. Deze gewaardeerde ontmoetingsplek met dans en muziek is speciaal bedoeld voor mensen met een chronische bewegingsbeperking, zoals Parkinson, MS of reuma. Door te dansen werk je aan je conditie, souplesse, houding en balans, maar het geeft ook verbinding, ontspanning en heel veel plezier. Door het vergroten van het lichaamsbewustzijn en het denken in mogelijkheden, wordt ook het zelfvertrouwen gesterkt.

Alle lessen starten met een zittende opwarming, zodat het lichaam op een rustige en verantwoorde manier in beweging kan komen. Het tweede deel van de les is wat actiever, en kan naar behoefte staand of zittend worden uitgevoerd. In 2020 is er ook veel online gedanst. “Door corona heb ik Zoom leren kennen. Thuis, voor de computer met mijn dansgroep in beeld, dansen we samen. Super!”, aldus deelnemer Ger.

Enthousiaste deelnemers
Natuurlijk zijn wij en de dansdocenten enthousiast over dit mooie en effectieve initiatief, maar de positieve reacties van de deelnemers zeggen genoeg: “Ik kon niet bevroeden wat een positieve invloed deze dansexpressie op mij heeft. Echt fantastisch! Het heeft een positieve invloed op mijn stemming en fysiek word ik sterker. Zo kan ik beter omgaan met mijn verstoorde balans (evenwicht). De docenten zijn heel invoelend. Weten ook wat de neurologische aandoeningen voor jou kunnen betekenen. Zij zijn prima opgeleid met een mooie dansachtergrond. De muziek is door de docenten fijnzinnig uitgezocht. Samen met het bewegen ontstaat een eenheid die zich niet laat vangen met woorden. Er ontstaat al snel een prettig groepsgevoel. Fijn is ook dat je geen fouten kunt maken. Alles is goed binnen jouw mogelijkheden. Een ding vind ik wel jammer: Had ik maar eerder geweten dat dit bestond!”

DansPark is niet alleen mogelijk in Leiden, maar ook in andere steden. Voor de andere locaties en voor meer informatie kunt u terecht op de website: danspark.org.

Omgaan met stress met mindfulness

Omgaan met stress met mindfulness

We weten allemaal dat bewegen, gezond eten, slaap en sociale contacten belangrijk zijn als het gaat om vitaliteit, maar stress is dat ook! Ouder worden brengt de nodige uitdagingen met zich mee. En nu met het heersende coronavirus helemaal. Zijn ouderen gebaat bij technieken van mindfulness om met stress om te gaan? Kan het ouderen weerbaarder maken?

Mindfulness cursus en onderzoek
Deze vragen brachten Berit Lewis ertoe om onderzoek te doen naar de veerkracht van ouderen en om hen coping-strategieën te leren. Wilt u meer leren over mindfulness en het omgaan met stress? Dat kan via de gratis, Engelstalige cursus ‘Thriving life’ die Berit in de veiligheid van uw eigen huis (online) voor een kleine groep ouderen aanbiedt. De cursus zal gebaseerd zijn op Mindfulness Based Stress Reduction, de gouden standaard van mindfulnesscursussen.

Specificaties
Leeftijd: 55+
Tijdsbestek: acht woensdagen van 10.00-11.30 uur, vanaf 17 maart 2021
Taal: Engels
Kosten: gratis
Ervaring: niet nodig, wel enigszins digitaal vaardig zijn (online cursus via Zoom)

Meer informatie
Bekijk de website voor meer informatie of neem contact op met Berit Lewis: tel. 06-54202862, info@thrivinglife.eu. Klik hier voor de flyer (Engelstalig).

De cursus en het onderzoek is in samenwerking met Leyden Academy en is onderdeel van de Master Vitality and Ageing van Universiteit Leiden.

Van gezonde individuen naar gezonde populaties

Van gezonde individuen naar gezonde populaties

Naast een hoog-risicobenadering die gericht is op individuen, zouden we meer moeten inzetten op populatie-interventies gericht op een gezondere leefstijl, om veel voorkomende welvaartsziekten een halt toe te roepen. Daarvoor pleiten onderzoeker Paul van de Vijver en hoogleraar Vitaliteit David van Bodegom deze week in het artikel Van gezonde individuen naar gezonde populaties in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG).

Individu en populatie
In zijn klassieke artikel Sick individuals and sick populations beschreef wijlen Geoffrey Rose al in 1985 het belang om naast de hoog-risicopreventie ook populatiepreventie toe te passen. Ruim dertig jaar later is zijn werk nog steeds relevant. Van de Vijver en Van Bodegom zetten in hun artikel het verschil uiteen tussen determinanten die individuele gevallen van ziekte verklaren, en determinanten van populatie-incidentie die verklaren waarom een ziekte veel of weinig voorkomt in een bepaalde populatie. Zoals de blootstelling aan hoge doses uv-straling in de tropen, die verklaren waarom staar in tropische gebieden vaker voorkomt. Deze determinanten kunnen een aangrijpingspunt zijn voor preventie op populatieniveau, ook wel ‘populatiestrategie’ genoemd.

Inzetten op populatiegerichte aanpak
Aan de hand van een artikel elders in het NTvG over de volksgezondheid op de Caribische eilanden in vergelijking met Nederland, komen Van de Vijver en Van Bodegom tot de conclusie dat Nederland meer zou moeten inzetten op een populatiegerichte aanpak. We proberen immers al jaren tevergeefs om mensen met een hoog risico op ziekte individueel te beïnvloeden. Intussen telt ons land 8,5 miljoen mensen met overgewicht, lijden meer dan 1 miljoen mensen aan diabetes type 2 en behoren hart- en vaatziekten tot onze voornaamste doodsoorzaken.

Tabakverbod en suikertaks
Geoffrey Rose pleitte er al voor om naast de strategie die gericht is op patiënten met een hoog risico, ook een populatiestrategie toe te passen waarin determinanten op populatieniveau worden verminderd. Volgens de auteurs zouden in Nederland het verbieden van de verkoop van tabak of de invoering van een suikertaks voorbeelden zijn van populatiestrategieën die het overwegen waard zijn.

Het artikel Van gezonde individuen naar gezonde populaties van Paul L. van de Vijver en David van Bodegom is op 12 februari 2021 gepubliceerd in het NTvG.

VitaliteitSpelen brengt ouderen in beweging

VitaliteitSpelen brengt ouderen in beweging

Ruim de helft van de Nederlanders beweegt te weinig, en van de 65-plussers haalt slechts een derde de geadviseerde richtlijn van 2,5 uur matig intensief bewegen per week. Hoe verder de leeftijd oploopt, hoe minder actief mensen zijn. Terwijl voldoende beweging, ook op latere leeftijd, veel positieve lichamelijke en mentale effecten heeft.

Positieve effecten van bewegen
Stichting Gouden Dagen en SportVibes hebben daarom een landelijk beweegprogramma de ‘VitaliteitSpelen’ opgezet. “De missie is om ouderen een gelukkigere oude dag te bezorgen door hen te stimuleren om meer te bewegen en zo de positieve effecten van bewegen (weer) te laten ervaren”, aldus Liesbeth Gaasbeek, directeur van Stichting Gouden Dagen. “We doen dit graag samen met gemeenten, zorgverleners, beweegprofessionals en de ouderen en hun familieleden. Met de zorginstelling als vertrekpunt, willen we dit thema structureel onder de aandacht brengen, meer bewegen blijvend bevorderen en kennis delen.”

Centrale rol zorgcentrum
Een groeiende groep ouderen is als bewoner of via wijkverpleging, thuiszorg of dagbesteding gelieerd aan een zorgcentrum. Die infrastructuur biedt kansen voor gemeenten om ouderen in beweging te brengen. Voor een jaarlijkse bijdrage voor de VitaliteitSpelen krijgt men beweegmaterialen en instructies, een vitaliteitcoach die ondersteunt en adviseert hoe meer beweging te implementeren en de mogelijkheid om gebruik te maken van alle kennis en expertise via een digitaal platform.

Week van de VitaliteitSpelen
Jaarlijks zal de Week van de VitaliteitSpelen georganiseerd worden om zoveel mogelijk ouderen aan het bewegen te krijgen en om landelijke aandacht te vragen voor het belang van bewegen onder ouderen. Tijdens deze beweegweek kan vanuit de zorginstelling verschillende activiteiten worden georganiseerd. VitaliteitSpelen biedt alle informatie en handvatten om de activiteiten bij deelnemende zorgcentra tot een succes te maken.

Meer informatie
Bekijk voor meer informatie de animatievideo of bezoek de website. Werkt u bij de gemeente aan het lokaal sportakkoord of als buurtsportcoach? Vraag dan welke mogelijkheden er in uw gemeente zijn met de VitaliteitSpelen via tel. (030) 633 1498 of via e-mail.

Leyden Academy zet zich in voor het bevorderen van de vitaliteit en gezondheid van ouderen, bijvoorbeeld met de Vitality Club. Als samenwerkingspartner dragen wij de VitaliteitSpelen een warm hart toe en we wensen alle deelnemers veel succes en plezier.

Het geheim van ‘superager’ Joe Biden

Het geheim van ‘superager’ Joe Biden

Met zijn 78 jaar wordt Joe Biden vandaag beëdigd als de oudste president die de Verenigde Staten ooit heeft gehad. Wat is het geheim van deze ‘superager’, hoe kan hij op zijn leeftijd nog zo’n zware baan aan? Verouderingswetenschappers David van Bodegom en Marcel Olde Rikkert (Radboudumc) laten hier vandaag in de Volkskrant hun licht op schijnen.

Leefstijl, genen, geld
Van Bodegom vergelijkt Biden met een oldtimer: als je er heel goed voor zorgt, hem steeds in de garage plaatst en in de was zet, dan gaat hij heel lang mee. Maar zuinig op je lichaam zijn is maar één van de factoren die bepalen hoe je ouder wordt. Zo is Biden gezegend met heel goede genen, zijn vader werd ver in de 80 en zijn moeder passeerde de 90. Ook komt Biden uit een welgestelde familie, hij is hoog opgeleid en heeft toegang tot de beste dokters. Rijke, hoog opgeleide mensen leven in Nederland gemiddeld tot wel 15 jaar langer in goede gezondheid. Van Bodegom: “Geld maakt alles makkelijker, je hoeft je geen zorgen te maken over het betalen van de huur, je kunt gezonder voedsel kopen, beslissingen nemen die een gezond effect hebben. Rijke mensen zitten ook meestal op kantoor, waar ze een stuk minder snel slijten. Biden heeft nooit in de bouw of in de kou op het land hoeven werken.”

Vitale leeftijdsgenoten
In het Volkskrant-artikel komen ook vijf Nederlandse (bijna-)leeftijdgenoten aan het woord die net als Biden nog volop actief zijn: Neelie Kroes (79), Pieter Lakeman (78), Erica Terpstra (78), Maarten van Rossem (78) en Martin van Rooijen (78).

Klik hier voor het artikel op de website van de Volkskrant.

David van Bodegom in gesprek met Youtuber Govert Sweep

David van Bodegom in gesprek met Youtuber Govert Sweep

Universiteit van Nederland presenteert in december 2020 een nieuwe serie podcastcolleges, onder de noemer ‘Op de proef gesteld’. Hierin worden twee ogenschijnlijk verschillende werelden aan elkaar gekoppeld: die van bekende Youtubers en wetenschappers. Vandaag is de eerste aflevering van de serie gepubliceerd, met de centrale vraag: ‘Hoe kan ik zo lang mogelijk gezond blijven?’ Youtuber Govert Sweep (390.00 abonnees) gaat erover in gesprek met verouderingsexpert en arts David van Bodegom van Leyden Academy.

Lichaam als een auto
Govert Sweep beleeft in zijn YouTube-video’s talloze avonturen: hij reist af naar barre  oorden, slaapt in iglo’s en zoekt zijn mentale en fysieke grenzen op. David van Bodegom, hoogleraar Vitaliteit aan het LUMC, houdt ook van een portie avontuur: zo deed hij jarenlang veldwerk op het platteland in West-Afrika en verricht hij nu onderzoek naar hoe we vitaal ouder worden. Govert en David bespreken in de podcast hoe je zo lang mogelijk gezond kan blijven. David: “Je kunt het menselijk lichaam vergelijken met een auto. Als je met een Porsche 911 scheurt op de Duitse Autobahn, dan slijt-ie sneller. Maar als je er iets zuiniger mee bent, hem elke dag poetst en in een warme garage zet, dan gaat-ie langer mee en kun je nog steeds mooie avonturen beleven en allerlei plekken bereiken. Misschien kun je wel een oldtimer worden Govert!”

Beluister de podcast (26 min.) op de website van Universiteit van Nederland of via Spotify.

Govert Sweep heeft voor ‘Op de proef gesteld’ ook een video opgenomen over slaapdeprivatie, met wetenschappers van de Radboud Universiteit. Wat doet 80 uur zonder slaap met je lichaam en geest? Bekijk deze video op YouTube.

Succesvolle Vitality Club in elke wijk op te zetten

Succesvolle Vitality Club in elke wijk op te zetten

Leiden, 17 december 2020 – In de Vitality Club sporten oudere buurtgenoten samen in de buitenlucht, en coachen elkaar. Dit blijkt te werken: de deelnemers blijven terugkomen en voelen zich fysiek en mentaal gezonder. Maar kun je dit soort clubs in elke wijk helpen opzetten, en weer loslaten zo gauw de groep op eigen benen staat? Uit onderzoek van Leyden Academy on Vitality and Ageing blijkt dat dit mogelijk is. De onderzoekers publiceren hun bevindingen in het decembernummer van wetenschappelijk tijdschrift Preventive Medicine Reports.

Drie beweegclubs opgericht
In eerder onderzoek werd vastgesteld dat de Vitality Club een effectieve en veelbelovende interventie is: het is immers relatief goedkoop (geen betaalde krachten) en schaalbaar (het zou in elke wijk moeten kunnen). De eerste beweegclub die werd onderzocht in het Gelderse Ulft, was door ouderen zelf opgericht. Maar kun je als beleidsmaker of zorg- en welzijnsprofessional ook zelf een Vitality Club helpen opzetten? Als experiment hebben onderzoekers van Leyden Academy drie Vitality Clubs opgericht en in de opzetfase begeleid: in Leiden Noord (sinds oktober 2016), de Professoren- en Burgemeesterswijk (augustus 2017) en Stevenshof (november 2017). De onderzoekers hebben de clubs gevolgd, beschreven hoe deze zijn opgezet, welke elementen werken en welke niet.

Op eigen benen
Inmiddels draaien in de Leidse wijken drie geheel zelfstandige Vitality Clubs, waarin tientallen ouderen elkaar elke doordeweekse dag coachen en samen aan hun fitheid werken. Ook in dit onderzoek blijkt de conditie van de deelnemers verbeterd en geven ze zelf aan dat ze een hogere kwaliteit van leven ervaren. De investering van de onderzoekers om deze Vitality Clubs in de beginfase te begeleiden, was gering: 81 tot 187 uur voor de ondersteuning bij het opstarten, en gemiddeld 170 euro voor sportmaterialen. Na 114 tot 263 dagen stond de groep op eigen benen.

Enorm potentieel
Volgens David van Bodegom, onderzoeker bij Leyden Academy en hoogleraar Vitaliteit aan het LUMC, bieden de Vitality Clubs een enorm potentieel voor de samenleving: “Vooral voor oudere mensen is voldoende beweging heel belangrijk, gezien het risico op aandoeningen zoals gewrichtsklachten, hoge bloeddruk en ouderdomssuiker. Toch lukt het maar weinig mensen om de beweegnorm te halen. Dat het deelnemers van de Vitality Club lukt om samen in beweging te blijven, was al geweldig nieuws. Maar we kunnen het ons als samenleving niet veroorloven om rustig af te wachten tot deze clubs spontaan worden opgestart. Eigenlijk zou elke wijk in Nederland een Vitality Club moeten hebben. Ons onderzoek was erop gericht om te zien of we de clubs een handje kunnen helpen – en ook snel weer loslaten, zo gauw deze levensvatbaar zijn. Dat blijkt dus goed te werken. Het is een model dat navolging verdient, om meer mensen te helpen om gezonder en plezierig ouder te worden.”

Over de Vitality Club
De Vitality Club is een beweegclub voor en door senioren. Deelnemers sporten op doordeweekse dagen samen buiten, waarbij de trainingen worden verzorgd door ‘peer coaches’, mensen uit de eigen groep die vrijwillig als trainer fungeren. Deelnemers hebben geen abonnement, ze komen als ze zin hebben. Er zijn inmiddels 17 Vitality Clubs actief in Nederland. In juni 2020 is de Vitality Club door het RIVM en haar partners erkend als beweeginterventie.

Het artikel Self-organizing peer coach groups to increase daily physical activity in community dwelling older adults door Paul van de Vijver, Frank Schalkwijk, Mattijs Numans, Joris Slaets en David van Bodegom is in december 2020 gepubliceerd in wetenschappelijk tijdschrift Preventive Medicine Reports.

In geval van vragen kunt u contact opnemen met Niels Bartels, manager communicatie, tel. (06) 3461 4817 of via e-mail.

Radar over de zin en onzin van voedingssupplementen

Radar over de zin en onzin van voedingssupplementen

Gisteravond besteedde consumentenprogramma Radar op NPO1 aandacht aan voedingssupplementen. Veel mensen slikken multivitaminen of supplementen in de hoop dat dit hen helpt om langer gezond en vitaal te blijven. Huisarts Tamara de Weijer en verouderingswetenschapper David van Bodegom van Leyden Academy maken in het programma duidelijk dat deze pillen niet nodig zijn, als je verder gezond eet en voldoende beweegt. David: “Ik vind niet dat een gezonde leefstijl heel veel van mensen vraagt. Officieel is de richtlijn een half uur per dag bewegen, dat is iedere dag buiten een wandelingetje maken. Dan kun je dus nog 23,5 uur op de bank zitten.”

Ontpillen met dr. David
David schreef in 2018 de bestseller Ontpillen en had in Zin magazine een serie over gezond leven met minder pillen, Ontpillen met dr. David. Lees hier de aflevering terug over vitamines en supplementen.

Bekijk het item op de website van AVROTROS Radar of klik op de link hieronder:

“Eenzaamheid is nog altijd een taboe”

“Eenzaamheid is nog altijd een taboe”

Tineke Abma, directeur van Leyden Academy, doet al meer dan twintig jaar onderzoek naar thema’s die raken aan het ouder worden. Stichting GoldenSports vroeg haar hoe ze aankijkt tegen het groeiende probleem van eenzaamheid onder ouderen.

Wat zijn de belangrijkste oorzaken van eenzaamheid?
Eenzaamheid wordt gedefinieerd als de kloof tussen de sociale contacten die iemand wenst en de dagelijkse realiteit. Eenzaamheid is meestal een geleidelijk proces waarbij iemands sociale netwerk kleiner wordt of verandert van samenstelling. Kortom, een kleiner sociaal netwerk is een van de belangrijkste oorzaken van eenzaamheid. Andere oorzaken zijn een slechtere gezondheid of het verlies van een dierbare, wat vaak leidt tot het verlies van regie en controle over het leven. En ook de individualisering van de samenleving heeft invloed. We zijn meer op onszelf, hebben onze eigen ‘projecten’ en zijn minder gericht op de ander. Negatieve beeldvorming over ouderen kan ook bijdragen aan gevoelens van overbodigheid en eenzaamheid.

Hoe staat het met eenzaamheid onder 65-plussers in Nederland?
De gemiddelde eenzaamheid onder ouderen is vergeleken met tien, twintig jaar geleden, licht gedaald. Dit komt doordat 65-plussers meer sociale contacten hebben en daarnaast langer leven in goede gezondheid. Tegelijkertijd zijn er door de vergrijzing veel meer 65-plussers, waardoor uiteindelijk meer ouderen zich eenzaam voelen. Wel zijn er grote individuele verschillen. Vooral ouderen die nog thuis wonen en gezondheidsklachten hebben, voelen zich eenzaam. Eenzaamheid komt ook meer voor bij ouderen met een migratieachtergrond. Ouderen die zijn opgenomen in een verpleeghuis zijn over het algemeen wat minder eenzaam, omdat zij dagelijks contact hebben met verzorgenden. Let wel: er zijn ook alleenstaande ouderen die zich niet eenzaam voelen. We moeten dus oppassen voor generalisaties.

Welke effect heeft eenzaamheid op lichamelijke klachten en waarom zijn ouderen met lichamelijke klachten vaker eenzaam?
Ziekte en een slechtere gezondheid zijn een belangrijke oorzaak van eenzaamheid. Gezondheidsklachten maken mensen vaak onzeker, waardoor ze steeds minder hun huis uitkomen. Zo verkleint hun sociale netwerk en nemen sociale contacten af, met eenzaamheid tot gevolg. Omgekeerd leidt eenzaamheid tot een slechtere gezondheid en kunnen lichamelijke en/of psychische klachten ontstaan als gevolg van eenzaamheid. Dit kan een zichzelf versterkend proces zijn: een slechte gezondheid leidt tot minder sociale contacten, en zo ontstaan nog meer klachten. Zo kan een vicieuze cirkel ontstaan.

Moeten gemeenten bewegingsactiviteiten van ouderen stimuleren?
Gezamenlijke beweegactiviteiten vormen een laagdrempelige manier om eenzaamheid te verminderen. Onderzoek laat zien dat een grote groep ouderen graag via een activiteit zoals sport zijn of haar netwerk vergroot. Bijeffect is dat ook de eenzaamheid wordt aangepakt. Eenzaamheid is nog altijd een taboe, dus als gemeenten inzetten op activiteiten die beweging combineren met het vergroten van het sociale netwerk, kunnen ze veel winst boeken: betere gezondheid en beter welbevinden. Binnen Leyden Academy hebben we goede ervaringen met de Vitality Club: beweegclubs voor en door ouderen. Oudere wijkbewoners sporten samen in de buitenlucht, onder begeleiding van een van de eigen groepsleden. ‘Peer coaching’ heet dat. Deelnemers aan de Vitality Club komen voor hun gezondheid, maar ze blijven terugkomen voor de gezelligheid. Het blijkt een succesvolle, duurzame manier om mensen fysiek fit te houden en hun sociale netwerk te vergroten. Het mooie van activiteiten waarbij ouderen samen bewegen en elkaar coachen, is dat eenzaamheid op een positieve manier wordt bestreden. Samen bewegen beschermt tegen eenzaamheid en versterkt de vitaliteit en verbondenheid.

Dit interview komt uit het zojuist verschenen jubileummagazine van GoldenSports.