Samen Ouder: eenzaamheid en welbevinden

Eenzaamheid is van alle tijden en het komt onder alle leeftijdsgroepen voor. Wel neemt het percentage eenzame mensen toe met de leeftijd en dan vooral onder de oudste ouderen (Dykstra, 2009; Van Beuningen & De Witt, 2016). Dit heeft vooral te maken met ingrijpende levensgebeurtenissen, zoals het overlijden van een partner en van belangrijke anderen. Deze gebeurtenissen, in combinatie met een afnemende gezondheid, brengen verhoogde risico’s op eenzaamheid met zich mee (Van Tilburg & Fokkema, 2006). 

Verbinding en activering onder ouderen
In de periode 2018-2021 heeft het Oranje Fonds onder de noemer ‘Samen Ouder’ 25 sociale initiatieven ondersteund in het betrekken, activeren en samenbrengen van ouderen op lokale schaal. Denk hierbij onder andere aan maatjesprojecten, eetsozen en samen sporten. Het doel van het programma is het voorkomen en verminderen van (potentiële) eenzaamheid onder ouderen, het vergroten van sociaal welzijn en het betrekken van (kwetsbare) ouderen bij de samenleving.

Effect- en procesevaluatie
In opdracht van het Oranje Fonds voerde Leyden Academy gedurende drie jaar een effect- en procesevaluatie uit op deelnemer-, project- en programmaniveau. Hierbij is een combinatie gebruikt van kwalitatieve en kwantitatieve methoden zoals vragenlijsten, discussiegroepen en narratieven. Er is specifiek gekeken naar de impact van het programma en de initiatieven op de eenzaamheid, het welbevinden, het sociale netwerk, de activering en de participatie van deelnemende ouderen en vitale vrijwilligers. De kwantitatieve metingen tonen aan dat de initiatieven erin slagen om een groep ouderen te bereiken die bovengemiddeld hoog scoren op bekende risicofactoren voor eenzaamheid, zoals gezondheid en partnerstatus. De deelnemers zijn vaker alleenstaand en ervaren gemiddeld meer gezondheidsbelemmeringen in hun dagelijks leven. De procesevaluatie laat zien dat de initiatieven een impact hebben op de deelnemende ouderen, al valt niet statistisch aan te tonen in hoeverre eenzaamheid is afgenomen en of het sociale netwerk en de participatiegraad is toegenomen. De ouderen geven aan dat zij door hun deelname het gevoel hebben meer in contact te staan met anderen, erbij te horen en onderdeel uit te maken van een gemeenschap. Hierdoor piekeren zij minder en worden zij even afgeleid van negatieve emoties. Daarnaast bieden de projecten gezelligheid, afleiding van de dagelijkse sleur en een fijne bezigheid, maar vooral ook het idee dat ze gezien en gewaardeerd worden. In enkele gevallen leidt het tot een hechte band met andere deelnemers.

De uitkomsten zijn gepresenteerd op de afsluitende Samen Ouder-dag op 5 oktober 2021. We hebben de uitkomsten kernachtig verwoord in een publiekssamenvatting en een infographic. Benieuwd naar de uitgebreide eindrapportage met de (statistische en narratieve) uitkomsten en een toelichting op de procedure en onderzoeksmethoden? Klik dan op deze link!