Samen Ouder: eenzaamheid en welbevinden

Eenzaamheid is iets van alle tijden en wat onder alle leeftijdsgroepen voorkomt. Of ouderen tegenwoordig ook echt eenzamer zijn dan voorheen is echter nog de vraag (Suanet & van Tilburg, 2019). Wel neemt het percentage eenzamen toe met de leeftijd en dan vooral onder de oudste ouderen (Dykstra, 2009; Van Beuningen & De Witt, 2016). Dit heeft voornamelijk te maken met ingrijpende levensgebeurtenissen, zoals het overlijden van een partner en belangrijke anderen. Deze gebeurtenissen, tezamen met afnemende gezondheid, brengen verhoogde risico’s op eenzaamheid met zich mee (Van Tilburg & Fokkema, 2006). 

Verbinding en activering onder ouderen
Gedurende de periode 2018-2021 heeft het Oranje Fonds onder de noemer ‘Samen Ouder’ 25 sociale initiatieven ondersteunt in het betrekken, activeren en samenbrengen van ouderen op lokale schaal. Denk hierbij onder andere aan maatjesprojecten, eetsozen en samen sporten. Het doel van het programma is het voorkomen en verminderen van (potentiële) eenzaamheid onder ouderen, het vergroten van sociaal welzijn en het betrekken van (kwetsbare) ouderen bij de samenleving.

Effect- en procesevaluatie
In opdracht van het Oranje Fonds voerde Leyden Academy gedurende drie jaar een effect- en procesevaluatie uit op deelnemer-, project- en programmaniveau. Een combinatie van kwalitatieve en kwantitatieve methoden zoals vragenlijsten, discussiegroepen en narratieven werden hierbij gebruikt. Specifiek is gekeken naar de impact van het programma en de initiatieven op de eenzaamheid, het welbevinden, het sociale netwerk, de activering en de participatie van deelnemende ouderen en vitale vrijwilligers. De kwantitatieve metingen tonen aan dat de initiatieven erin slagen om een groep ouderen te bereiken die bovengemiddeld hoog scoren op bekende risicofactoren voor eenzaamheid, zoals gezondheid en partnerstatus. De deelnemers zijn vaker alleenstaand en ervaren gemiddeld meer gezondheidsbelemmeringen in hun dagelijks leven. De procesevaluatie laat zien dat de initiatieven een impact hebben op de deelnemende ouderen, al valt niet statistisch aan te tonen in hoeverre eenzaamheid is afgenomen en of het sociale netwerk en de participatiegraad is toegenomen. De ouderen geven aan dat zij door hun deelname het gevoel hebben meer in contact te staan met anderen, erbij te horen en onderdeel uit te maken van een gemeenschap waardoor zij minder piekeren en even afgeleid worden van negatieve emoties. Daarnaast bieden de projecten gezelligheid, afleiding van de dagelijkse sleur en een fijne bezigheid, maar vooral ook het idee dat ze gezien en gewaardeerd worden, en in enkele gevallen een hechte band met andere deelnemers.

Eindrapportage
De uitkomsten zijn verwerkt in een uitgebreide eindrapportage die aan het Oranje Fonds is overhandigd, alsmede in een publiekssamenvatting en een infographic. Daarnaast zijn per initiatief ook specifieke uitkomsten weergegeven. De uitkomsten zijn op de afsluitende Samen Ouder-dag op 5 oktober 2021 gepresenteerd. Voor de gehele eindrapportage met hierin de volledige (statistische en narratieve) uitkomsten, procedure, methoden etc. kunt u contact opnemen met Miriam Verhage of het projectteam van het Samen Ouder-programma via samenouder@oranjefonds.nl.